Wet op de digitale netwerken: De Europese telecom herbekabelen

Het Europees wetboek voor elektronische communicatie (Richtlijn 2018/1972) werd omgezet in 27 verschillende nationale kaders, met volledige omzetting pas in augustus 2024. Deze fragmentatie verhindert schaalvoordelen, ontmoedigt grensoverschrijdende investeringen en houdt Europese telecomoperatoren veel kleiner dan hun Amerikaanse en Aziatische tegenhangers. Het Draghi-rapport over het EU-concurrentievermogen identificeerde telecomconsolidatie als strategische prioriteit.

Ondanks een sterke glasvezeluitrol blijft de 5G-adoptie in de EU kritisch laag. De doelstellingen van het Digitaal Decennium voor 2030 vereisen gigabitconnectiviteit voor alle huishoudens en 5G-dekking in alle bewoonde gebieden, doelen die het huidige gefragmenteerde kader niet kan bereiken.

De DNA stelt een bindend kader vast voor de ontmanteling van verouderde kopernetwerken. Operatoren moeten de nationale regelgevende instantie (NRI) en getroffen toegangszoekers ten minste 36 maanden voor de uitschakeling op de hoogte brengen. Alternatieve glasvezel- of draadloze infrastructuur moet beschikbaar zijn op het moment van ontmanteling. Spanje en Noorwegen zijn al begonnen met programma's voor de uitfasering van koper. De volledige koperuitschakeling moet uiterlijk in 2039 zijn voltooid, met de primaire deadline vastgesteld op 2035 voor de meeste netwerken.

De DNA vervangt kortstondige nationale spectrumlicenties door vergunningen van onbeperkte duur, met een minimumtermijn van 40 jaar. Dit geeft operatoren de investeringszekerheid die nodig is voor grootschalige netwerkuitrol. De Commissie krijgt een vetorecht over nationale spectrumbeslissingen die de interne markt zouden kunnen fragmenteren.

Spectrumhouders die niet binnen een redelijke termijn uitrollen, moeten ongebruikt spectrum beschikbaar stellen aan andere operatoren. De Commissie zal bindende spectrumroutekaarten vaststellen met geharmoniseerde tijdschema's voor de toewijzing en het gebruik van belangrijke frequentiebanden in alle lidstaten.

De DNA creëert een gecentraliseerd EU-vergunningenstelsel voor satellietoperatoren. In plaats van afzonderlijke vergunningen in elke lidstaat aan te vragen, dient een satellietoperator een aanvraag in bij de Commissie, die alle fasen van het vergunningsproces beheert. Niet-naleving kan leiden tot boetes tot 5% van de wereldwijde omzet. Het Radio Spectrum Policy Board (RSPB) en het Office for Digital Networks (ODN) ondersteunen de Commissie in dit proces.

Deel II van de DNA formaliseert de uitfasering van leveranciers met een hoog risico uit Europese netwerken. Dit richt zich voornamelijk op Huawei- en ZTE-apparatuur, met geschatte vervangingskosten van 3,4 tot 4,3 miljard euro per jaar. Mobiele-netwerkoperatoren hebben een termijn van 3 jaar om HRS-apparatuur uit hun kern- en radiotoegangsnetwerken te verwijderen. De regels sluiten aan bij het kader van de Cyberbeveiligingswet 2 (CSA2).

BEREC zal een Paraatheidsplan van de Unie voor elektronische-communicatienetwerken ontwikkelen, dat weerbaarheidsmaatregelen tussen lidstaten coördineert. Dit omvat protocollen voor cyberincidentrespons, vereisten voor diversificatie van de toeleveringsketen en noodcommunicatieterugvalsystemen.

De DNA vervangt 27 afzonderlijke nationale vergunningenstelsels door één enkele EU-brede algemene vergunning, of "enkel paspoort". Operatoren registreren zich eenmalig bij het Office for Digital Networks (ODN), dat een centrale databank van alle vergunninghoudende aanbieders onderhoudt. De aanpak volgt een maximumlijstprincipe: de voorwaarden verbonden aan de algemene vergunning worden uitputtend op EU-niveau gedefinieerd, waardoor lidstaten geen aanvullende nationale eisen kunnen stellen.

De DNA handhaaft een sequentiële benadering van AMM-regulering: nationale regelgevende instanties beoordelen eerst of een operator aanmerkelijke marktmacht heeft en leggen vervolgens evenredige remedies op. Het vetorecht van de Commissie wordt uitgebreid tot niet alleen voorgestelde marktdefinities maar ook voorgestelde remedies. Een nieuw EU-geharmoniseerd toegangsproduct zal de wholesaletoegangsvoorwaarden in alle lidstaten standaardiseren.

De verordening introduceert bepalingen voor glasvezelontbundeling, waardoor alternatieve operatoren toegang krijgen tot het laatste stuk van fiber-to-the-home (FTTH)-netwerken. Symmetrische regulering kan aan alle operatoren worden opgelegd, ongeacht hun marktmacht, wanneer specifieke knelpuntsituaties dit rechtvaardigen, zoals toegang tot bedrading in gebouwen of buizen.

De DNA behoudt de kernprincipes van de Verordening inzake open internet (2015/2120). Al het internetverkeer wordt nog steeds gelijk behandeld, zonder betaalde prioritering voor consumenteninternettoegansdiensten. Network slicing is expliciet toegestaan voor gespecialiseerde B2B-diensten, waardoor operatoren gegarandeerde kwaliteitsniveaus kunnen bieden voor zakelijke toepassingen.

De DNA voert GEEN verplichte "eerlijk aandeel"-bijdrage in van grote verkeersgeneratoren (zoals streamingplatforms). In plaats daarvan creëert het een vrijwillig bemiddelingsmechanisme waardoor telecomoperatoren en contentaanbieders commerciële overeenkomsten kunnen onderhandelen over verkeersbeheer en infrastructuurinvesteringen. Dit vertegenwoordigt een compromis na intensief lobbyen van beide kanten.

In tegenstelling tot de EECC-richtlijn, die lidstaten toestond hogere consumentenbeschermingsnormen te handhaven, kiest de DNA voor een aanpak van maximale harmonisatie. Dit betekent dat consumentenrechten en -verplichtingen op EU-niveau worden gedefinieerd en lidstaten er niet van mogen afwijken. Antifraudemaatregelen worden gecentraliseerd via het ODN, inclusief een gedeelde databank van bekende frauduleuze nummers en belpatronen.

Toegang tot nooddiensten wordt uitgebreid tot op internet gebaseerde communicatiediensten zoals WhatsApp, zodat noodoproepen kunnen worden gedaan via nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten. De universele dienstverplichting (USO) wordt gestroomlijnd en aangepast aan het glasvezeltijdperk, met verwijdering van verouderde verwijzingen naar openbare telefoontoestellen en gedrukte gidsen.

Het Europees Parlement nam een resolutie aan over digitale infrastructuur en technologische soevereiniteit, waarin het zijn prioriteiten vaststelde vóór het DNA-voorstel. Belangrijke paragrafen riepen op tot een geleidelijke koperuitschakeling met adequate transitieondersteuning, meer investeerngsimulansen voor 5G en 6G, geharmoniseerde spectrumtoewijzing in de EU, gemeenschappelijke EU-licenties voor satellietcommunicatie, en een bindende toolbox voor leveranciers met een hoog risico die de vrijwillige 5G-toolbox juridisch afdwingbaar maakt. De resolutie drong er ook bij de Commissie op aan een verplicht "eerlijk aandeel"-mechanisme voor verkeersgeneratoren te vermijden.

Één week na de indiening van het voorstel presenteerde uitvoerend vicevoorzitter Henna Virkkunen de Wet op de digitale netwerken en de parallelle Cyberbeveiligingswet aan ITRE in een gedachtewisseling van 50 minuten. Het ging om een presentatie van de Commissie met vragen en antwoorden, niet om een verslag van een rapporteur: de ITRE-rapporteur, Michał Kobosko (Renew), werd vier weken later benoemd, op 26 februari 2026. Over de DNA benadrukte Virkkunen één verordening die vier telecominstrumenten vervangt; één vergunningspaspoort voor exploitanten die in meerdere lidstaten actief zijn; sterkere EU-coördinatie van het spectrum, met voorrang voor exploitanten die investeren en vergunningen van onbeperkte duur voor zekerheid op lange termijn; een EU-vergunning voor satellietverbindingen; een koperafschakeling die begint in 2030 en verplicht wordt na 2035, behalve waar glasvezel niet haalbaar is; de afschaffing van rapportageverplichtingen en van de meeste vergunningen tussen ondernemingen; en een nieuw EU-paraatheidsplan, waarbij het BEREC-bureau het Bureau voor digitale netwerken wordt. Zij omschreef het dossier als "ongeveer 200 artikelen en 400 overwegingen" en koppelde het aan de herziene Cyberbeveiligingswet (een verplichte 5G-toolbox, een versterkt ENISA en het verminderen van risico's in de ICT-toeleveringsketen).

Antwoorden van de Commissie. Virkkunen zei dat de eerste reacties van de Raad op het pakket "vrij positief" waren en dat de moeilijkste kwestie bij de DNA de zeer uiteenlopende situaties en culturen tussen de lidstaten zullen zijn (stadscentra tegenover afgelegen gebieden). Wat investeringen betreft wees zij op geharmoniseerde spectrumregels, voorrang voor investeerders en vergunningen van onbeperkte duur, en het enkele paspoort. Over interconnectie en netneutraliteit zei zij dat brede raadplegingen aantonen dat de markt "goed werkt", zodat de Commissie de contracten tussen ondernemingen niet zal reguleren maar een vrijwillig mechanisme en EU-richtsnoeren als vangnet aanbiedt, met behoud van het beginsel van netneutraliteit en aanpassing ervan aan netwerkslicing voor 5G en 6G. Over de ex ante bevestigde zij dat de algemene architectuur en de symmetrische toegang behouden blijven, maar geactualiseerd om glasvezel te ondersteunen via toegang tot de binnenhuisbekabeling. Over veiligheid schetste zij risicobeoordelingen per NIS2-sector (verbonden auto's, energie en zonne-omvormers, medische hulpmiddelen), een verplichte 5G-toolbox met een overgangsperiode van drie jaar die leveranciers met een hoog risico uitsluit van de kerndelen van 5G, en mitigatiemaatregelen per geval (waaronder datalokalisatie) gekoppeld aan effectbeoordelingen. Zij kondigde het pakket inzake technologische soevereiniteit van het voorjaar aan (Cloud and AI Development Act, Chips Act 2, opensourcestrategie) als de volgende ITRE-werkstroom.